<p>Đây là một lời khuyên quá phổ biến về cách chọn nghề nghiệp: hãy theo đuổi đam mê của bạn. Nhưng nếu ai đó bảo bạn theo đuổi đam mê của mình, thì có thể là họ đã giàu rồi. Và thông thường, họ đã kiếm được tài sản trong một ngành công nghiệp không mấy hấp dẫn như luyện quặng sắt.</p>
<p>Nhiệm vụ của bạn, thay vào đó, là tìm ra thứ gì mà bạn giỏi, nỗ lực với hàng ngàn giờ kiên trì và hy sinh cần thiết để trở nên “đỉnh” ở lĩnh vực đó. Khi bạn đạt được điều này, cảm giác phát triển và sự thành thạo ngày càng tăng của bạn đối với nghề của mình, cùng với phần thưởng kinh tế, sự công nhận và tình đồng nghiệp, sẽ khiến bạn đam mê bất cứ điều gì mà bạn đã đạt được.</p>
<p>Không ai lớn lên mà nói rằng, “Tôi đam mê luật thuế”, nhưng những luật sư thuế giỏi nhất trong cả nước đều có sự đảm bảo về tài chính, có thể tiếp cận nhiều bạn bè hơn và – vì họ rất giỏi về lĩnh vực đó – đam mê luật thuế. Bạn sẽ không bao giờ giỏi ở một thứ mà bạn không thích làm, nhưng sự thành thạo có thể dẫn đến đam mê.</p>
<p><strong>Bạn không biết những gì bạn không biết</strong></p>
<p>Có lẽ khía cạnh tệ nhất của lời khuyên theo đuổi đam mê là đối với hầu hết chúng ta, nó không thể thực hiện được.</p>
<p>Nhà tâm lý học William Damon của Stanford phát hiện ra rằng chỉ có 20% những người dưới 26 tuổi có thể diễn đạt rõ ràng một niềm đam mê trong cuộc sống của họ. Vì vậy, bốn trong số năm người trong chúng ta không thể theo đuổi đam mê của mình ngay cả khi chúng ta muốn, bởi vì chúng ta không biết chúng là gì. Và ngay cả khi chúng ta có thể “diễn đạt một niềm đam mê”, thì nó thường được xác định về mặt xã hội, phản ánh những gì nền văn hóa của chúng ta mong đợi ở chúng ta, chứ không phải bất cứ điều gì vốn có ở chúng ta.</p>
<p>Các nghiên cứu về mong muốn của những người trẻ tuổi đã phát hiện ra rằng “niềm đam mê” của họ hóa ra lại “rất dễ thay đổi và dễ bị ảnh hưởng” bởi các yếu tố như cách trang trí lớp học về một chủ đề.</p>
<p>Đối với hầu hết chúng ta, loại đam mê hướng dẫn chúng ta – một loại đam mê như ngôi sao chỉ đường trên đường chân trời – không phải là quyền bẩm sinh. Đó là thứ chúng ta tìm thấy thông qua quá trình làm việc chăm chỉ.</p>
<p>Tác giả Cal Newport đã viết cả một cuốn sách, So Good They Can’t Ignore You, vạch trần cái mà ông gọi là “giả thuyết đam mê”. Ông bắt đầu bằng cách xem xét có lẽ là người truyền bá huyền thoại này nổi tiếng nhất, Steve Jobs. Năm 2005, Jobs đã có bài phát biểu khai giảng tại Stanford và kêu gọi những sinh viên tốt nghiệp “tìm kiếm thứ bạn yêu thích” và biến nó thành sự nghiệp. Bài phát biểu đó đã đạt hơn 40 triệu lượt xem trên YouTube.</p>
<p>Nhưng như Newport chỉ ra, sự nghiệp của chính Jobs lại trái ngược với lời khuyên trong bài phát biểu. Trước khi thành lập Apple, Jobs có rất nhiều đam mê: thiền, thư pháp, ăn chay, đi chân trần. Mối quan tâm ban đầu của ông đối với công nghệ là chế tạo một tiện ích có thể thực hiện các cuộc gọi điện thoại đường dài miễn phí (nếu bạn không hiểu, hãy hỏi cha mẹ bạn).</p>
<p>Khi cuối cùng ông tìm thấy tiếng gọi của mình, thì đó không phải là bất kỳ điều nào trong số những điều này. Đó là quảng bá một chiếc máy tính sở thích do người khác chế tạo (người bạn của ông, Steve Wozniak). Jobs không tìm thấy thứ mình yêu thích, ông đã tìm thấy tài năng của mình. Ông <em>trở nên</em> đam mê với việc tiếp thị máy tính tiêu dùng – thứ mà sau này ông gọi là “xe đạp cho trí óc” – bởi vì ông rất giỏi việc đó.</p>
<p><strong>Nghề nghiệp tập trung vào đam mê không phải là những gì bạn nghĩ</strong></p>
<p>Tin rằng bạn phải đam mê một điều gì đó trước khi bắt đầu hành trình gian nan để thành thạo, sẽ dẫn bạn đến những nghề nghiệp mà nguồn cung lao động hăng hái vượt xa nhu cầu – những hoạt động phù hợp để trở thành thú vui hơn là sự nghiệp. Chỉ có 2% diễn viên chuyên nghiệp kiếm sống bằng nghề của họ, 1% nhạc sĩ hàng đầu thu về 77% doanh thu trong ngành, bỏ xa phần lớn phía sau, và một nửa số nghệ sĩ thị giác kiếm được ít hơn 10% thu nhập từ nghệ thuật của họ.</p>
<p>Phương tiện truyền thông kỹ thuật số được cho là sẽ dân chủ hóa điều này, nhưng nó chỉ củng cố nền kinh tế kẻ thắng được nhiều nhất. Một số ít kênh YouTube hàng đầu nhận được phần lớn tất cả lượt xem và doanh thu trên nền tảng này.</p>
<p>Trong ngành giải trí và các nghề nghiệp khác có vẻ hấp dẫn từ bên ngoài, các giám đốc tuyển diễn viên, nhà sản xuất, phó chủ tịch cấp cao – hay còn gọi là nhóm nhỏ những người có quyền lực – biết rằng tài năng thô thì rẻ và luôn sẵn nguồn cung. Họ có rất ít lý do để đầu tư hoặc cố vấn cho bất kỳ ai chưa phải là ngôi sao có khả năng kiếm tiền. Ngân hàng đầu tư, thể thao, âm nhạc và thời trang đều gặp phải vấn đề này. Và nhiều lĩnh vực đáng mơ ước nhất cung cấp các kỳ thực tập không lương hoặc lương rất thấp cho những người trẻ chỉ hy vọng có thể bước chân vào nghề – chỉ vì họ có thể. “Theo đuổi đam mê” trong tiếng Latin có nghĩa là “Chuẩn bị bị bóc lột”.</p>
<p>Lời khuyên này vẫn đúng ngay cả khi đam mê của bạn phù hợp với nghề nghiệp tiềm năng, ít nhất là trong giai đoạn đầu đời. Trường luật có rất nhiều người lớn lên cùng <em>Law & Order</em> và mơ ước trở thành luật sư nhưng sẽ rời bỏ nghề chỉ sau vài năm, hối hận về lựa chọn của mình. Công việc trông như thế nào từ bên ngoài (hoặc tệ hơn, trên TV) hiếm khi giống như bên trong.</p>
<p>Điều đó không có nghĩa là nó tệ hơn, chỉ là khác biệt. Các vận động viên chuyên nghiệp, đặc biệt là trong các môn thể thao đồng đội, thích cạnh tranh, nhưng khi họ rời xa trò chơi, điều họ thường nói đến nhiều nhất không phải là chiến thắng, mà thay vào đó là tình đồng đội, những khoảnh khắc tập trung quên mình, mối liên kết làm việc chăm chỉ với những người khác trên sân tập – những thứ mà chúng ta, những người hâm mộ, hiếm khi nhìn thấy.</p>
<p>Theo đuổi đam mê không chỉ có hại cho sự nghiệp của bạn, mà còn có hại cho đam mê của bạn. Công việc rất khó khăn và đi kèm với những thất bại, bất công và thất vọng. Nếu bạn bước vào một lĩnh vực nào đó vì đó là “đam mê” của bạn, thì đam mê đó có thể sẽ lụi tàn. Như Morgan Housel đã nói, “Làm điều gì đó bạn yêu thích theo một lịch trình mà bạn không thể kiểm soát có thể giống như làm điều gì đó bạn ghét”. Jay-Z đã theo đuổi đam mê của mình và hiện đã trở thành một tỷ phú. Giả sử bạn không phải là Jay-Z, hãy theo đuổi đam mê của mình vào cuối tuần.</p>
<p><strong>Hãy theo đuổi tài năng của bạn</strong></p>
<p>Ngược lại với đam mê, tài năng có thể quan sát và kiểm tra được; nó có thể dễ dàng chuyển đổi thành nghề nghiệp có thu nhập cao và nó sẽ tốt hơn khi bạn khai thác nó nhiều hơn.</p>
<p>Đam mê với một điều gì đó có thể khiến bạn giỏi hơn ở lĩnh vực đó – nhưng tài năng chắc chắn sẽ làm được điều này. Các nhà kinh tế học gọi “chất lượng phù hợp” là sự phù hợp giữa tài năng của người lao động và công việc. Và các nghiên cứu liên tục chỉ ra rằng mọi người làm việc tốt hơn, cải thiện nhanh hơn và kiếm được nhiều tiền hơn khi họ có chất lượng phù hợp cao.</p>
<p>Làm những gì bạn giỏi sẽ tạo ra một vòng tròn đức hạnh. Thành tựu của bạn đến nhanh hơn, chúng củng cố sự tự tin của bạn và khuyến khích nỗ lực tập trung hơn nữa. Bộ não của bạn cũng hoạt động tốt hơn, vì dòng chất dẫn truyền thần kinh bổ ích cải thiện trí nhớ và phát triển kỹ năng. Điều này khiến toàn bộ trải nghiệm công việc của bạn trở nên thú vị hơn là mệt mỏi, giúp bạn dễ dàng quay lại với công việc ngày này qua ngày khác, năm này qua năm khác.</p>
<p class="has-text-align-right"><strong>(Scott Galloway/Time)</strong></p>