Qua 5 ải chém 6 tướng

Jan 31, 2025

Từ TikTok đến DeepSeek, Trung Quốc nhanh chóng chiếm lĩnh những đỉnh cao về mặt công nghệ mà thế giới phương Tây vẫn tự hào: mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo.

Mạng xã hội là nền tảng hội tụ nhiều loại công nghệ cao, bao gồm AI trong việc cá nhân hóa và đề xuất nội dung hấp dẫn người dùng, gây nghiện. Về mặt này thì từ lâu TikTok đã vượt mặt Facebook, Youtube, X/Twitter… và chính các ông lớn mạng xã hội của Mỹ phải học theo nền tảng đến từ Trung Quốc chứ không phải ngược lại.

Ở ngay quê hương của các nền tảng mạng xã hội đầu sỏ, Tiktok đã làm mưa làm gió và đặt nước Mỹ vào tình thế mà có lẽ chính họ không nghĩ rằng có ngày phải dùng tới “quản không được thì cấm”.

Giờ tới lượt DeepSeek gây chao đảo thung lũng Silicon và phố Wall. Nó đứng đầu bảng xếp hạng ứng dụng miễn phí dành cho iPhone tại Mỹ, và xóa sổ gần 600 tỷ đô la vốn hóa thị trường của Nvidia chỉ sau một đêm tại sàn New York. Đây là mức giảm trong một ngày lớn nhất lịch sử thị trường chứng khoán Hoa Kỳ.

Không rõ vô tình hay hữu ý, DeepSeek R1 được phát hành vào 20/1, đúng ngày Tổng thống Donald Trump nhậm chức nhiệm kỳ 2. Nhưng dù vô tình hay hữu ý, rõ ràng người Trung Quốc đã thực sự chấm dứt thời kỳ “giấu mình chờ thời”. Giờ đây họ không ngần ngại phát ra những thông điệp mạnh mẽ với Mỹ và phần còn lại của thế giới, rằng họ “có thể làm được”. Hay nói cách khác, cách tư duy của người Trung Quốc, từ chỗ “nhường” việc sáng tạo công nghệ mới cho Mỹ, còn họ tập trung ứng dụng công nghệ vào sản phẩm và dịch vụ để kiếm tiền, thì nay họ không chỉ theo đuổi lợi nhuận ngắn hạn mà đã nghĩ đến việc phải đi đầu trong công nghệ và phấn đấu phát triển toàn bộ hệ sinh thái.

Trong một cuộc trả lời phỏng vấn hiếm hoi, nhà sáng lập DeepSeek Liang Wenfeng đã nói rằng “Trung Quốc nên ngừng dựa dẫm vào thành tựu của người khác. Trong làn sóng phát triển công nghệ 30 năm qua, Trung Quốc đã chọn kiếm tiền thay vì tham gia vào các sáng kiến. Nay cùng với sự tăng trưởng kinh tế, Trung Quốc nên dần chuyển vai trò sang trở thành người đóng góp cho các sáng kiến”.

Và điều quan trọng là các pháp sư Trung Hoa làm mọi thứ – sáng kiến – với giá “hạt dẻ” hơn rất nhiều so với người Mỹ. Thế giới vẫn chưa xác định được thực tế chi phí đào tạo các mô hình của DeepSeek là bao nhiêu, tuy nhiên một bài báo hồi tháng 12/2024 do chính công ty này công bố thì con số cho mô hình V3 của họ là 5,6 triệu đô la Mỹ. Có thể con số này không bao gồm chi phí liên quan đến nghiên cứu và thử nghiệm trước đó, dù vậy nó vẫn rẻ hơn rất nhiều so với chi phí đào tạo GPT-4 của OpenAI ước tính vượt quá 100 triệu đô la.

Câu chuyện không chỉ là chi phí. DeepSeek gây sững sờ thế giới còn bởi người sáng lập và đội ngũ phát triển của nó đều là “hàng nội địa”, hay nói cách khác đều là các kỹ sư được đào tạo từ các trường đại học ở Trung Quốc, gần như không có ai ở DeepSeek từng tốt nghiệp Stanford hay một trường đại học danh giá nào đó từ phương Tây.

Người Trung Quốc có thể làm được, là vậy. Trong Tam Quốc Diễn Nghĩa có tích Quan Vân Trường qua 5 ải chém 6 tướng. Nếu hình dung TikTok, DeeSeek… như các chiến thần công nghệ của Trung Quốc thì dù muốn hay không phải thừa nhận công nghệ của các chiến thần này là sắc bén, và các đầu sỏ công nghệ của Mỹ không cẩn thận sẽ bị tụt lại.

Dĩ nhiên là đang có những tranh luận về nguồn gốc và chiều sâu công nghệ của DeepSeek. Liệu những đột phá của ứng dụng AI này có phải là dấu hiệu cho thấy lệnh hạn chế chip của Hoa Kỳ đã thất bại, hay đây chỉ là “hàng Tàu” copy công nghệ của OpenAI? Mỗi bên từ góc nhìn và sự thiên vị của mình sẽ có những câu trả lời khác nhau. Với tôi, khách quan mà nói, có thể đúng là DeepSeek đang đứng trên vai của những người khác, nhưng công ty khởi nghiệp có trụ sở tại Hàng Châu này đã chứng minh rằng họ có thể phát triển thành công AI trong bối cảnh ngân sách hạn hẹp và khó khăn trong việc tiếp cận chip tiên tiến.

Người Mỹ làm gì cũng đắt đỏ. DeepSeek cho thấy có một con đường khác, chi phí dễ chịu hơn, mà có thể vẫn đi đến đích.

Từ góc độ người dùng, người Việt chúng ta có một tin vui và một tin buồn. Tin vui là thị trường AI cạnh tranh hơn và khách hàng đang có thêm một lựa chọn miễn phí. Còn tin buồn là ta vẫn chỉ đứng bên ruộng lúa bàn chuyện AI của người Mỹ, của người Trung Quốc.

Nhiều người đang cố so sánh DeepSeek và OpenAI. Tôi thì quan tâm đến hai hình ảnh.

Hình 1. Hôm 21/1/2025, tức là chỉ một ngày sau lễ nhậm chức, ông Trump công bố siêu dự án AI 500 tỷ USD. Đứng bên cạnh ông chủ Nhà trắng trong buổi lễ này là CEO OpenAI Sam Altman, CEO SoftBank Masayoshi Son và nhà sáng lập Oracle Larry Ellison. Đây là ba nhà đầu tư của siêu dự án AI mà ông Trump đã chọn là một trong các thông điệp khởi đầu cho nhiệm kỳ của ông.

Hình 2. Ảnh từ CCTV cho thấy nhà sáng lập DeepSeek Liang Wenfeng tham dự hội nghị chuyên đề do Thủ tướng Trung Quốc Lý Cường tổ chức vào ngày 20/1.

Mỹ và Trung Quốc đã và đang chuyển động không ngừng như vậy, từ các nhà lãnh đạo cho đến các giám đốc điều hành, kỹ sư. Họ không chỉ nói, họ đang làm.

Võ Văn Thành

Xu Hướng Mới

Discussion about this post

Ready for more?