<p>Thời buổi này mà vẫn startup làm sách thì quả thật là dũng cảm. Không phải dũng cảm theo nghĩa bóng bẩy hay lãng mạn hóa, mà là theo kiểu một người biết rõ con đường phía trước gian nan đến thế nào mà vẫn bước vào.</p>
<p>Người Việt có sức đọc và văn hóa đọc rất thấp. Nếu dùng một sự so sánh nào đó thì sẽ đau lòng, nên thôi, hãy cứ để con số tự nói: bình quân mỗi người Việt đọc trung bình 4 quyển sách mỗi năm, nhưng trong đó 2,8 quyển là sách giáo khoa — tức là bắt buộc phải đọc, không đọc không được. Chỉ còn lại 1,2 quyển là sách mà người ta đọc vì muốn đọc, vì tò mò, vì yêu thích. Một năm có 365 ngày, và người Việt đọc trung bình hơn một cuốn sách tự chọn. Hơn một cuốn, chứ chưa đến hai cuốn.</p>
<p>Quy mô thị trường sách vì thế cũng rất nhỏ. Tổng doanh thu toàn ngành xuất bản năm 2024 đạt khoảng 4.500 tỷ đồng. Nghe có vẻ lớn, nhưng chia đều cho gần 100 triệu người Việt, mỗi người chỉ chi khoảng 44.500 đồng cho sách trong cả một năm. Con số đó tương đương một bát phở ăn sáng, hoặc hai cốc cà phê bình dân ven đường. Nghĩa là nếu bạn uống một ly cà phê sáng và một ly cà phê chiều hôm nay, bạn vừa tiêu hết “ngân sách sách” trung bình của một người Việt cho cả năm. Đó là thị trường mà những người làm sách đang phải sống trong đó.</p>
<p>Tình cờ, chiều nay, một buổi chiều Hà Nội thật đẹp, trời mát mẻ và dịu dàng theo cái cách mà Hà Nội thỉnh thoảng mới chịu chiều lòng người, tôi ngồi trò chuyện tại một quán cà phê vỉa hè với người bạn đồng niên. Người bạn ấy vừa mở công ty sách, và đang trong những năm tháng đầu tiên của hành trình khởi nghiệp gian nan.</p>
<p>Tôi đến với tâm thế chuẩn bị để lắng nghe một người kể chuyện vất vả. Tôi biết số liệu. Tôi hiểu thị trường. Tôi nhìn rõ những áp lực mà một startup về sách phải đối mặt, từ chi phí in ấn, bản quyền, phát hành, cạnh tranh với mạng xã hội, đến tâm lý mọi người ngày càng ưa chuộng nội dung miễn phí, ngắn và nhanh.</p>
<p>Nhưng trái ngược hoàn toàn với những gì tôi hình dung, bạn lại rất vui vẻ. Không phải kiểu vui vẻ gượng gạo của người đang cố che giấu lo âu, mà là niềm vui thật sự, hứng khởi, tràn đầy năng lượng, và có một thứ gì đó mà tôi chỉ có thể gọi là niềm tin. Tin vào lựa chọn của mình. Tin rằng điều mình đang làm là có ý nghĩa.</p>
<p>Bạn nói say sưa. Về những cuốn sách đang ấp ủ, về triết lý biên tập. Bạn muốn làm sách chất lượng, sách mà người đọc cầm lên tay sẽ thấy người làm ra nó đã nghiêm túc đến từng trang, từng chữ. Bạn nói về những tác giả mà bạn ngưỡng mộ, những bản dịch mà bạn muốn mang về cho bạn đọc Việt, những dự án dài hơi.</p>
<p>Tôi ngồi nghe và nhận ra mình đang được truyền cảm hứng. Một buổi chiều không hề lên kế hoạch, giữa những tiếng xe cộ ồn ào và làn gió mát thổi qua mái hiên quán nhỏ, câu chuyện của bạn khiến tôi nghĩ nhiều hơn về việc đọc sách, hay đúng hơn, về việc chúng ta đang không đọc sách.</p>
<p>Tôi hiểu. Cuộc sống bận rộn. TikTok hấp dẫn. Một video 30 giây có thể cho bạn cảm giác đã “cập nhật” điều gì đó. Reels, Shorts, podcast, newsletter, thông tin đến từ mọi hướng, nhanh hơn bao giờ hết. Ai còn thời gian ngồi đọc cả một cuốn sách?</p>
<p>Nhưng thủ tướng Singapore Lý Hiển Long đã đặt ra một câu hỏi mà tôi nghĩ mỗi chúng ta đều nên dừng lại để suy nghĩ: trong thế giới thay đổi nhanh chóng ngày nay, làm thế nào chúng ta đối phó với dòng chảy thông tin liên tục? Thông tin sai lệch không chỉ gây nhầm lẫn, nó có thể ảnh hưởng đến hành động và tác động đến xã hội theo những cách khó có thể đảo ngược. Và đọc sách, theo ông, chính là cách dạy chúng ta suy nghĩ rõ ràng giữa sự hỗn loạn. Không phải đơn thuần là thu thập sự thật, mà là biết cách xem xét các quan điểm khác nhau, đặt câu hỏi về các giả định và định kiến, và quan trọng hơn, hình thành quan điểm của riêng mình, thay vì dựa vào người khác để giải thích thế giới cho mình.</p>
<p>Tôi là nhà báo. Tôi tiếp xúc với thông tin mỗi ngày, thực ra là mỗi giờ. Công việc đòi hỏi tôi phải cập nhật liên tục, phải đọc nhanh, xử lý nhanh, phản ứng nhanh. Thế nhưng, chính vì vậy mà tôi càng hiểu sự khác biệt giữa việc tiêu thụ thông tin và việc đọc sách. Thông tin đến rồi đi. Sách ở lại. Sách buộc bạn chậm lại, suy nghĩ sâu hơn, kết nối những ý tưởng không liên quan với nhau theo những cách mà không một bản tin nào có thể làm được.</p>
<p>Tôi vẫn luôn cố gắng dành thời gian cho việc đọc sách, để học hỏi những điều mới, làm mới vốn kiến thức và cập nhật những ý tưởng của mình. Điều đó không phải lúc nào cũng dễ dàng. Có những tuần tôi không mở được một trang sách nào. Có những cuốn tôi đọc dở rồi để đó tháng này qua tháng khác. Nhưng tôi vẫn cố. Vì tôi biết rằng nó luôn luôn đáng giá.</p>
<p>Vậy nên, nếu bạn đang đọc những dòng này, tôi chỉ muốn nói một điều đơn giản: hãy đọc sách. Hoặc nếu thật sự không có thời gian, thì hãy mua sách. Mua về để ở nhà, như một lời nhắc nhở với chính mình. Mua tặng người khác, như một cách nói rằng bạn quan tâm đến họ đủ để muốn họ lớn lên cùng những ý tưởng tốt đẹp. Dù bận rộn đến đâu, dù TikTok có hấp dẫn thế nào, tôi hy vọng tất cả chúng ta đều có thể tìm được thời gian, năng lượng và khả năng để biến việc đọc sách thành một thói quen, như tôi đã và đang cố gắng làm.</p>
<p>Và quan trọng hơn, hãy mua sách để ủng hộ những người đang dũng cảm làm điều đó, những người như người bạn của tôi, ngồi ở quán cà phê vỉa hè một buổi chiều Hà Nội đẹp trời, mắt sáng lên khi nói về những cuốn sách mà họ muốn làm. Thị trường sách Việt Nam cần những người như vậy. Và những người như vậy cần chúng ta.</p>
<p class="has-text-align-right"><strong>Võ Văn Thành</strong></p>