<p style="font-size:23px">Sáng 16/9/2023, hai ngày sau thảm họa khiến 56 người chết ở phố Khương Hạ, một vụ cháy chung cư mini khác đã bùng phát trên phố Vũ Trọng Phụng, cùng trên địa bàn quận Thanh Xuân. Video từ hiện trường cho thấy ngọn lửa và cột khói đen bốc cao nghi ngút trên nền trời. Hai chung cư chỉ cách nhau vài cây số. Rất may đám cháy sau đã được cảnh sát nhanh chóng dập tắt, không có thiệt hại về người.</p>
<p style="font-size:23px">Theo một thống kê của của điện lực (được VnExpress dẫn lại), Hà Nội có <a></a>khoảng 2.000 chung cư mini, tập trung tại các quận trung tâm. Nếu tính mỗi chung cư khoảng 100 người đang sinh sống thì tổng số người ở các chung cư mini trên địa bàn Hà Nội là 200.000. Tôi nghĩ con số thực tế lớn hơn. Nhưng thống kê chỉ là tương đối, bởi vì “chung cư mini” là một cách gọi dân giã, không có trên văn bản chính thức, nên các thống kê sẽ không đầy đủ.</p>
<p style="font-size:23px">20 năm trước, khi mới ra Hà Nội làm việc, tôi đã ở trong một chung cư mini. Nó là căn nhà ống cho thuê, mỗi phòng gần như một căn hộ, tương tự như định nghĩa chung cư mini ngày nay, chỉ khác một chút là hai căn hộ cùng tầng thì phải sử dụng chung nhà vệ sinh. Những năm đó, khái niệm chung cư mini cũng dần phổ biến, được rao bán hoặc cho thuê rất nhiều. Trong tư duy đơn giản của những người ngụ cư, chúng tôi tìm nhà ở trước hết căn cứ vào giá cho thuê hoặc giá bán trên mỗi m2, số m2 và vị trí gần nơi làm việc. Chuyện an toàn phòng cháy, chữa cháy cũng có nghĩ đến nhưng chỉ thoáng qua, vì có nhiều thứ ưu tiên hơn và tuổi trẻ thì cứ phăm phăm sống thôi chứ không nghĩ ngợi nhiều.</p>
<p style="font-size:23px">Đến năm 2010, nghị định 71 quy định cho phép hộ gia đình, cá nhân xây nhà cao tầng, mỗi tầng có từ hai căn hộ khép kín và diện tích sàn mỗi căn từ 30 m2…, thì đã tạo hành lang pháp lý cho “chung cư mini”. Loại hình nhà ở này khác với chung cư thương mại thông thường ở chỗ chủ đầu tư chung cư thương mại phải là doanh nghiệp, và phải đáp ứng rất nhiều quy định pháp luật chuyên ngành khi triển khai một dự án chung cư. Còn chủ đầu tư “chung cư mini” thì có thể là bất cứ hộ gia đình, cá nhân nào có mảnh đất nho nhỏ trong ngõ và đáp ứng các quy định của việc xây dựng nhà ở riêng lẻ là được.</p>
<p style="font-size:23px">Nhiều chủ đầu tư xin được “sổ hồng” cho các căn hộ khép kín ở chung cư mini và thị trường giao dịch loại căn hộ này trở nên sôi động, đặc biệt trong các năm gần đây. Giá cho thuê hoặc giá bán căn hộ này tính ra không hề rẻ hơn chung cư thương mại thông thường, trung bình hơn 20 triệu đồng mỗi m2. Nó phù hợp túi tiền nhiều người chỉ đơn giản là diện tích nhỏ nên số tiền thuê hoặc mua vừa phải.</p>
<p style="font-size:23px">Tôi không “vơ đũa cả nắm” nhưng từ mấy vụ cháy những năm qua và nhìn vào thực tế thì có thể nói có những rủi ro rất lớn với loại hình chung cư mini. Trong khi đó pháp lý về loại hình nhà ở này lại đang “lỏng” hơn rất nhiều so với chung cư thương mại thông thường. Không phải bao giờ “tăng cường, đẩy mạnh” quản lý cũng sẽ cho kết quả tốt, nhưng, tính mạng con người là chuyện đáng trở thành ưu tiên chính sách.</p>
<p style="font-size:23px">Có nhiều mặt của chung cư mini đáng bàn, nhưng tôi thấy có “hai mặt” nổi cộm. Một mặt đây là phân khúc nhà ở phù hợp với túi tiền nhiều người, nên đã và đang tạo phễu thu hút đầu tư. Chung cư mini mọc lên khắp nơi trong các ngõ ngách vùng lõi Thủ đô. Báo chí phát hiện, người đứng tên chủ đầu tư chung cư mini ở Khương Hạ, còn đứng tên ít nhất một chung cư mini khác, và công trình đó lại cũng vi phạm về phòng cháy, chữa cháy. Rất rõ ràng, có thị trường, có lợi nhuận, và những đầu óc nhanh nhạy đã nhảy vào bất chấp pháp luật và rủi ro cộng đồng.</p>
<p style="font-size:23px">Thị trường nếu không có bàn tay nhà nước thì nhiều khi nó trở nên “hoang dã”. Vì vậy, mặt khác của vấn đề là chính sách và trách nhiệm quản lý. Thị trường chỉ có thể “hoang dã” khi việc quản lý bị vô hiệu hóa. Trong trường hợp chung cư mini ở Khương Hạ, các cơ quan chức năng đã vào cuộc, chờ xem trách nhiệm sẽ không chỉ thuộc về chủ đầu tư.</p>
<p style="font-size:23px">Vậy thì chính sách với chung cư mini nên như thế nào? Trong nhiều năm qua, đã có nhiều cuộc thảo luận và đã có rất nhiều bài báo về chung cư mini, nhưng vấn đề chỉ trở nên nóng bỏng và được quan tâm hơn khi 56 người đã nằm xuống theo cách rất đau lòng.</p>
<p style="font-size:23px">Viết đến đây tôi nhớ đến trường hợp hồ thủy lợi Ka Pét ở Bình Thuận, dự án trình ra Quốc hội và thảo luận từ năm 2019. Các cuộc thảo luận đều công khai và báo chí tường thuật đầy đủ. Nhưng lúc ấy dư luận ít quan tâm. Các bản tin về dự án này lúc đó rất ít người đọc. Chỉ đến khi ĐTM được gửi đến Bộ Tài nguyên và dự án sắp sửa triển khai, thì mọi người mới bắt đầu ý kiến mạnh mẽ.</p>
<p style="font-size:23px">Các phóng viên đưa tin chính sách thường nói nửa đùa, nửa thật với nhau rằng đây là việc “vừa khó, vừa khô, vừa khổ”. Khó vì phải có kiến thức để hiểu chính sách, trong nhiều trường hợp đòi hỏi kiến thức sâu, khô vì nó là những quy phạm pháp luật và khổ vì bài viết ra ít người đọc.</p>
<p style="font-size:23px">Nhưng, một chính sách có thể tác động đến một cánh rừng hay tác động đến hàng trăm nghìn người, dù phản biện hay ủng hộ thì sự quan tâm đều cần thiết được xác lập từ quá trình thảo luận, khi chính sách chưa thành hình.</p>
<p style="font-size:23px">Dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) đang trình quá trình bàn luận. Chính sách về chung cư mini vì vậy cần được đặt lên bàn nghị sự và thảo luận để mong rằng sẽ có những quyết sách đúng với phân khúc nhà ở nhiều rủi ro này.</p>
<p style="font-size:23px"><strong>Thành Võ</strong></p>
<p><strong><em>(Ảnh minh họa: Ngọc Tân/Dân trí)</em></strong></p>