<p>Khi Tiến sĩ Nir Barzilai gặp Helen Reichert, một cụ bà 100 tuổi, bà đang hút một điếu thuốc lá. Tiến sĩ Barzilai, giám đốc Viện Nghiên cứu Lão hóa tại Trường Y Albert Einstein, nhớ lại rằng bà Reichert từng nói các bác sĩ nhiều lần khuyên bà bỏ thuốc. Nhưng những bác sĩ đó đều đã qua đời, còn bà thì chưa. Bà Reichert sống thêm gần một thập kỷ nữa trước khi qua đời vào năm 2011.</p>
<p>Có vô số câu chuyện về những người sống đến 100 tuổi, và thói quen hàng ngày của họ đôi khi đi ngược lại các lời khuyên thông thường về chế độ ăn uống, tập thể dục, cũng như việc sử dụng rượu bia và thuốc lá. Tuy nhiên, hàng thập kỷ nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc phớt lờ những lời khuyên này có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe của hầu hết mọi người và rút ngắn tuổi thọ.</p>
<p>Vậy tuổi thọ của một người phụ thuộc bao nhiêu vào các lựa chọn lối sống và bao nhiêu là do may mắn – hoặc do gen di truyền tốt? Điều này phụ thuộc vào việc bạn hy vọng sống được bao lâu.</p>
<p>Nghiên cứu cho thấy việc sống đến 80 hay thậm chí 90 tuổi phần lớn nằm trong tầm tay của chúng ta. “Có bằng chứng rất rõ ràng rằng đối với dân số nói chung, duy trì một lối sống lành mạnh” thực sự giúp kéo dài tuổi thọ, Tiến sĩ Sofiya Milman, giáo sư y khoa và di truyền học tại Trường Y Albert Einstein, cho biết.</p>
<p>Một nghiên cứu được công bố vào năm ngoái, phân tích lối sống của hơn 276.000 cựu chiến binh nam và nữ tại Hoa Kỳ, cho thấy rằng việc áp dụng tám thói quen lành mạnh có thể kéo dài tuổi thọ thêm tới 24 năm. Những thói quen này bao gồm: ăn uống lành mạnh, tập thể dục đều đặn, ngủ đủ giấc, quản lý căng thẳng, duy trì các mối quan hệ bền chặt, và không hút thuốc, lạm dụng thuốc phiện hoặc uống rượu quá mức.</p>
<p>Nếu các cựu chiến binh tuân thủ cả tám thói quen này, các nhà nghiên cứu tính toán rằng họ có thể sống đến khoảng 87 tuổi. Đối với hầu hết mọi người, con số đó có vẻ khá lý tưởng; dù sao thì nó cũng dài hơn gần 10 năm so với tuổi thọ trung bình ở Hoa Kỳ. Nhưng đối với Tiến sĩ Milman, người không tham gia vào nghiên cứu, kết quả này cho thấy rằng “ngay cả khi bạn làm mọi thứ đúng đắn,” bạn vẫn không thể mong đợi sống đến 100 tuổi.</p>
<p>Nếu bạn muốn trở thành một người sống trăm tuổi, bạn sẽ cần một chút trợ giúp từ tổ tiên của mình. Bởi vì càng sống thọ, yếu tố di truyền dường như càng đóng vai trò quan trọng.</p>
<p>Nhìn chung, các nhà khoa học cho rằng tuổi thọ của chúng ta khoảng 25% phụ thuộc vào gen di truyền và 75% phụ thuộc vào môi trường và lối sống. Tuy nhiên, khi con người tiến gần đến mốc 100 tuổi trở lên, các tỷ lệ này bắt đầu đảo ngược, theo Tiến sĩ Thomas Perls, giáo sư y khoa tại Trường Y Chobanian và Avedisian thuộc Đại học Boston.</p>
<p>Thật vậy, các nghiên cứu đã chỉ ra rằng nhiều người sống thọ đặc biệt không có thói quen sống lành mạnh hơn so với người Mỹ trung bình. Tuy nhiên, họ lại sống lâu hơn và có tỷ lệ mắc các bệnh liên quan đến tuổi tác, như bệnh tim, ung thư và sa sút trí tuệ, thấp hơn.</p>
<p>Trong nghiên cứu Long Life Family Study, chẳng hạn, “Chúng tôi có những gia đình có rất nhiều người hút thuốc; cũng có những gia đình mà mọi người đều lười vận động,” theo lời Michael Province, giáo sư di truyền học và thống kê sinh học tại Trường Y Đại học Washington, người dẫn dắt nghiên cứu này cùng với Tiến sĩ Perls.</p>
<p>Những gia đình này thường có một số biến thể gen đặc biệt mà các chuyên gia cho rằng giúp họ tránh được bệnh tật và sống thọ hơn.</p>
<p>Một số gen có thể ảnh hưởng đến khả năng phát triển các bệnh cụ thể ở con người. Ví dụ, gen <strong>APOE</strong> được biết đến là yếu tố ảnh hưởng đến nguy cơ mắc bệnh Alzheimer: những người mang biến thể <strong>APOE4</strong> có nguy cơ tăng cao, trong khi những người có biến thể <strong>APOE2</strong> lại giảm nguy cơ. Tiến sĩ Province cho biết, các gia đình sống thọ thường có tỷ lệ xuất hiện biến thể <strong>APOE2</strong> cao hơn so với dân số trung bình.</p>
<p>Các gen khác dường như ảnh hưởng đến chính quá trình lão hóa. Một gen xuất hiện trong nhiều nghiên cứu về những người sống thọ trăm tuổi là <strong>FOXO3</strong>, vốn liên quan đến nhiều khía cạnh cơ bản của sức khỏe tế bào. Do các gen này ảnh hưởng đến sinh học của quá trình lão hóa, nên có khả năng chúng giúp bảo vệ chống lại nhiều bệnh liên quan đến tuổi già, Tiến sĩ Milman nhận định.</p>
<p>Một lợi ích quan trọng của những gen liên quan đến tuổi thọ này có thể là khả năng đối phó với các hành vi không lành mạnh. Trong một nghiên cứu do Tiến sĩ Milman và Tiến sĩ Barzilai thực hiện, so sánh con cháu của những người sống trăm tuổi với một nhóm đối chứng, kết quả cho thấy ở cả hai nhóm, những người có lối sống lành mạnh đều có tỷ lệ mắc bệnh tim mạch thấp tương tự nhau. Tuy nhiên, trong số những người có lối sống không lành mạnh, con cháu của những người sống trăm tuổi vẫn có tỷ lệ mắc bệnh thấp, trong khi nhóm đối chứng lại không có được kết quả tương tự.</p>
<p>Các chuyên gia nhấn mạnh rằng nhiều gen trong số này rất hiếm, có khả năng chỉ xuất hiện ở dưới 1% dân số. (Có lẽ không phải ngẫu nhiên mà cũng chỉ một tỷ lệ nhỏ tương tự đạt được mốc 100 tuổi.) Ngoài ra, không có một gen đơn lẻ nào có thể bảo vệ chống lại toàn bộ quá trình lão hóa và các bệnh liên quan; thay vào đó, có khả năng là hàng trăm gen kết hợp lại để tạo ra sự khác biệt.</p>
<p>Việc sở hữu bộ gen phù hợp để ảnh hưởng đến tuổi thọ giống như “trúng xổ số,” theo lời Tiến sĩ Perls. Vì vậy, ngay cả khi mẹ của bạn sống thọ đến 100 tuổi, bạn vẫn nên duy trì các hành vi mà bạn biết là tốt cho sức khỏe, phòng trường hợp bạn không may mắn trong “xổ số gen di truyền.”</p>
<p>Và dù làm gì đi nữa, đừng lấy lời khuyên về sức khỏe từ một người sống thọ trăm tuổi. Đối với họ, lối sống có lẽ không quan trọng nhiều, Tiến sĩ Barzilai cho biết. Nhưng đối với phần còn lại của chúng ta, nó thực sự rất quan trọng.</p>
<p class="has-text-align-right"><strong>Dana G. Smith/Nytimes</strong></p>