<ul class="wp-block-list"> <li>Ông Carney nhấn mạnh sự kết thúc của trật tự quốc tế dựa trên luật lệ và phác thảo cách Canada thích ứng bằng cách xây dựng quyền tự chủ chiến lược trong khi vẫn duy trì các giá trị như nhân quyền và chủ quyền.</li>
<li>Thủ tướng Canada kêu gọi các cường quốc tầm trung, như nước ông, hợp tác cùng nhau để chống lại sự trỗi dậy của sức mạnh cứng và sự cạnh tranh giữa các cường quốc, nhằm xây dựng một thế giới hợp tác và kiên cường hơn.</li> </ul>
<p>———————————-</p>
<p><strong>Xin cảm ơn rất nhiều, Larry. Tôi sẽ bắt đầu bằng tiếng Pháp, sau đó sẽ quay lại nói tiếng Anh.</strong></p>
<p><em>[Phần sau đây được dịch từ tiếng Pháp]</em></p>
<p>Cảm ơn Larry. Được có mặt cùng quý vị tối nay vừa là một niềm vinh dự, vừa là một trách nhiệm, trong thời khắc mang tính bước ngoặt mà Canada và cả thế giới đang trải qua.</p>
<p>Hôm nay, tôi muốn nói về một sự đứt gãy của trật tự thế giới, về sự kết thúc của một hư cấu dễ chịu và sự khởi đầu của một thực tế khắc nghiệt – nơi địa chính trị, nơi quyền lực của các cường quốc lớn không còn bị ràng buộc bởi giới hạn hay khuôn khổ nào.</p>
<p>Tuy nhiên, tôi cũng muốn nhấn mạnh rằng các quốc gia khác, đặc biệt là các cường quốc tầm trung như Canada, không hề bất lực. Họ có năng lực xây dựng một trật tự mới, bao hàm những giá trị của chúng ta như tôn trọng nhân quyền, phát triển bền vững, tinh thần đoàn kết, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của các quốc gia.</p>
<p>Sức mạnh của những kẻ ít quyền lực bắt đầu từ sự trung thực.</p>
<p><em>[Ông Carney chuyển sang nói tiếng Anh]</em></p>
<p>Dường như mỗi ngày trôi qua, chúng ta lại được nhắc nhở rằng mình đang sống trong một kỷ nguyên cạnh tranh giữa các cường quốc; rằng trật tự quốc tế dựa trên luật lệ đang phai nhạt; rằng kẻ mạnh có thể làm những gì họ muốn, còn kẻ yếu thì buộc phải chịu đựng những gì họ phải chịu.</p>
<p>Câu châm ngôn của Thucydides này được trình bày như một điều không thể tránh khỏi, như logic tự nhiên của quan hệ quốc tế đang quay trở lại.</p>
<p>Và trước logic đó, có một xu hướng rất mạnh là các quốc gia chọn cách thuận theo để tồn tại: nhượng bộ, tránh rắc rối, hy vọng rằng sự tuân thủ sẽ mua được an toàn.</p>
<p>Nhưng điều đó sẽ không hiệu quả.</p>
<p>Vậy lựa chọn của chúng ta là gì?</p>
<p>Năm 1978, nhà bất đồng chính kiến Tiệp Khắc Václav Havel – sau này là Tổng thống – đã viết một bài luận có tên <em>Sức mạnh của những kẻ không quyền lực</em>. Trong đó, ông đặt ra một câu hỏi đơn giản: hệ thống cộng sản đã tự duy trì bằng cách nào?</p>
<p>Và câu trả lời của ông bắt đầu từ một người bán rau.</p>
<p>Mỗi buổi sáng, người chủ cửa hàng này đặt một tấm biển trong cửa sổ: “Công nhân toàn thế giới, đoàn kết lại”. Ông ta không tin vào điều đó, không ai tin cả, nhưng vẫn treo tấm biển để tránh rắc rối, để thể hiện sự tuân thủ, để yên thân. Và bởi vì mọi cửa hàng trên mọi con phố đều làm như vậy, hệ thống ấy tiếp tục tồn tại – không chỉ bằng bạo lực, mà còn bằng sự tham gia của những con người bình thường vào các nghi thức mà họ thừa biết là giả dối.</p>
<p>Havel gọi điều này là “sống trong dối trá”.</p>
<p>Sức mạnh của hệ thống không đến từ chân lý của nó, mà từ sự sẵn sàng của mọi người trong việc hành xử như thể nó là sự thật. Và sự mong manh của hệ thống cũng xuất phát từ chính điều đó. Khi chỉ cần một người ngừng diễn vai – khi người bán rau gỡ tấm biển xuống – thì ảo tưởng bắt đầu rạn nứt. Thưa các bạn, đã đến lúc các doanh nghiệp và các quốc gia cần gỡ những tấm biển đó xuống.</p>
<p>Trong nhiều thập kỷ, những quốc gia như Canada đã thịnh vượng trong cái gọi là trật tự quốc tế dựa trên luật lệ. Chúng tôi tham gia các thể chế của nó, ca ngợi các nguyên tắc của nó, hưởng lợi từ tính ổn định và dự đoán được của nó. Và nhờ vậy, chúng tôi có thể theo đuổi một chính sách đối ngoại dựa trên giá trị dưới sự bảo trợ của trật tự ấy.</p>
<p>Chúng tôi hiểu rằng câu chuyện về trật tự quốc tế dựa trên luật lệ chỉ đúng một phần: rằng kẻ mạnh sẽ tự miễn trừ cho mình khi thấy thuận tiện; rằng các quy tắc thương mại được thực thi một cách bất cân xứng; và rằng luật pháp quốc tế được áp dụng với mức độ nghiêm khắc khác nhau, tùy thuộc vào việc ai là bị cáo, ai là nạn nhân.</p>
<p>Sự hư cấu này tỏ ra hữu ích, và đặc biệt là vai trò bá quyền của Hoa Kỳ đã giúp cung cấp các hàng hóa công toàn cầu: các tuyến hàng hải mở, một hệ thống tài chính ổn định, an ninh tập thể và các khuôn khổ giải quyết tranh chấp.</p>
<p>Vì vậy, chúng tôi đã treo tấm biển trong cửa sổ. Chúng tôi tham gia các nghi thức ấy và phần lớn tránh việc chỉ ra khoảng cách giữa lời nói và thực tế.</p>
<p>Nhưng thỏa thuận này không còn hiệu quả nữa. Tôi xin nói thẳng: chúng ta đang ở giữa một sự đứt gãy, chứ không phải một giai đoạn chuyển tiếp.</p>
<p>Trong hai thập kỷ qua, hàng loạt cuộc khủng hoảng về tài chính, y tế, năng lượng và địa chính trị đã phơi bày những rủi ro của toàn cầu hóa cực độ. Nhưng gần đây hơn, các cường quốc lớn đã bắt đầu sử dụng sự hội nhập kinh tế như vũ khí: dùng thuế quan làm đòn bẩy, dùng hạ tầng tài chính làm công cụ cưỡng ép, và khai thác các chuỗi cung ứng như những điểm yếu.</p>
<p>Không thể tiếp tục “sống trong dối trá” về lợi ích chung của hội nhập khi chính sự hội nhập đó trở thành nguồn gốc của sự lệ thuộc.</p>
<p>Các thể chế đa phương mà các cường quốc tầm trung từng dựa vào – WTO, Liên Hợp Quốc, COP – toàn bộ kiến trúc giải quyết vấn đề tập thể đang bị đe dọa. Và hệ quả là nhiều quốc gia đang đi đến cùng một kết luận: họ phải phát triển mức độ tự chủ chiến lược cao hơn, trong năng lượng, lương thực, khoáng sản chiến lược, tài chính và chuỗi cung ứng.</p>
<p>Xung lực này là điều dễ hiểu. Một quốc gia không thể tự nuôi sống mình, không thể tự cung cấp năng lượng hay tự vệ, thì có rất ít lựa chọn. Khi các quy tắc không còn bảo vệ bạn, bạn buộc phải tự bảo vệ mình.</p>
<p>Nhưng chúng ta cần nhìn rõ con đường mà điều này dẫn tới.</p>
<p>Một thế giới của những pháo đài sẽ nghèo hơn, mong manh hơn và kém bền vững hơn. Và còn một sự thật khác: nếu các cường quốc từ bỏ ngay cả vẻ ngoài của luật lệ và giá trị để theo đuổi quyền lực và lợi ích một cách không giới hạn, thì những lợi ích từ chủ nghĩa giao dịch cũng sẽ ngày càng khó duy trì.</p>
<p>Các bá quyền không thể liên tục “kiếm tiền” từ các mối quan hệ của mình.</p>
<p>Các đồng minh sẽ đa dạng hóa để phòng ngừa bất trắc.</p>
<p>Họ sẽ mua bảo hiểm, mở rộng các lựa chọn để tái thiết chủ quyền – một thứ chủ quyền từng được đặt nền tảng trên luật lệ, nhưng ngày càng được neo vào khả năng chống chịu trước sức ép.</p>
<p>Những người trong căn phòng này đều biết đây là quản trị rủi ro kinh điển. Quản trị rủi ro có cái giá của nó, nhưng chi phí của tự chủ chiến lược, của chủ quyền, cũng có thể được chia sẻ.</p>
<p>Đầu tư tập thể vào khả năng chống chịu rẻ hơn nhiều so với việc mỗi quốc gia tự xây pháo đài cho mình. Các tiêu chuẩn chung giúp giảm phân mảnh. Các bổ trợ lẫn nhau tạo ra lợi ích cùng thắng. Và câu hỏi đối với các cường quốc tầm trung như Canada không phải là có thích ứng với thực tế mới hay không – chúng ta buộc phải làm vậy. Câu hỏi là: chúng ta sẽ thích ứng bằng cách chỉ xây những bức tường cao hơn, hay chúng ta có thể làm điều gì đó tham vọng hơn?</p>
<p>Canada là một trong những quốc gia đầu tiên nghe thấy hồi chuông cảnh tỉnh, điều đã dẫn chúng tôi đến một sự thay đổi căn bản trong tư thế chiến lược.</p>
<p>Người dân Canada hiểu rằng những giả định cũ, thoải mái – rằng vị trí địa lý và tư cách thành viên liên minh tự động mang lại thịnh vượng và an ninh – không còn đúng nữa. Cách tiếp cận mới của chúng tôi dựa trên khái niệm mà Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb gọi là “chủ nghĩa hiện thực dựa trên giá trị”.</p>
<p>Nói cách khác, chúng tôi đặt mục tiêu vừa có nguyên tắc, vừa thực dụng: có nguyên tắc trong cam kết với các giá trị nền tảng – chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, cấm sử dụng vũ lực trừ khi phù hợp với Hiến chương Liên Hợp Quốc, và tôn trọng nhân quyền – đồng thời thực dụng khi thừa nhận rằng tiến bộ thường mang tính tiệm tiến, rằng lợi ích có thể khác biệt, và rằng không phải đối tác nào cũng chia sẻ đầy đủ các giá trị của chúng tôi.</p>
<p>Vì vậy, chúng tôi tham gia với thế giới một cách rộng rãi, có chiến lược và với đôi mắt mở. Chúng tôi chủ động đối diện với thế giới như nó đang là, chứ không chờ đợi một thế giới mà chúng tôi mong ước.</p>
<p>Chúng tôi điều chỉnh các mối quan hệ để độ sâu của chúng phản ánh các giá trị của mình, đồng thời ưu tiên sự can dự rộng khắp nhằm tối đa hóa ảnh hưởng, trong bối cảnh thế giới đầy biến động hiện nay, với những rủi ro và những hệ quả to lớn cho tương lai.</p>
<p>Và chúng tôi không còn chỉ dựa vào sức mạnh của các giá trị, mà còn vào giá trị của sức mạnh.</p>
<p>Chúng tôi đang xây dựng sức mạnh đó ngay trong nước.</p>
<p>Kể từ khi chính phủ của tôi nhậm chức, chúng tôi đã cắt giảm thuế thu nhập, thuế lãi vốn và thuế đầu tư doanh nghiệp. Chúng tôi đã xóa bỏ toàn bộ rào cản liên bang đối với thương mại liên tỉnh. Chúng tôi đang đẩy nhanh các khoản đầu tư trị giá một nghìn tỷ đô la vào năng lượng, trí tuệ nhân tạo, khoáng sản chiến lược, các hành lang thương mại mới và nhiều lĩnh vực khác. Chúng tôi sẽ tăng gấp đôi chi tiêu quốc phòng vào cuối thập kỷ này, theo những cách giúp xây dựng năng lực công nghiệp trong nước.</p>
<p>Đồng thời, chúng tôi nhanh chóng đa dạng hóa quan hệ đối ngoại. Chúng tôi đã đạt được một quan hệ đối tác chiến lược toàn diện với Liên minh châu Âu, bao gồm việc tham gia SAFE – cơ chế mua sắm quốc phòng của châu Âu. Trong sáu tháng, chúng tôi đã ký 12 thỏa thuận thương mại và an ninh khác trên bốn châu lục. Trong những ngày vừa qua, chúng tôi đã hoàn tất các quan hệ đối tác chiến lược mới với Trung Quốc và Qatar. Chúng tôi đang đàm phán các hiệp định thương mại tự do với Ấn Độ, ASEAN, Thái Lan, Philippines và Mercosur.</p>
<p>Chúng tôi cũng đang làm một điều khác. Để giúp giải quyết các vấn đề toàn cầu, chúng tôi theo đuổi cách tiếp cận “hình học biến thiên” – nói cách khác, là các liên minh khác nhau cho các vấn đề khác nhau, dựa trên các giá trị và lợi ích chung. Vì vậy, về Ukraine, chúng tôi là thành viên nòng cốt của Liên minh Thiện chí và là một trong những quốc gia đóng góp quốc phòng và an ninh bình quân đầu người lớn nhất.</p>
<p>Về chủ quyền Bắc Cực, chúng tôi sát cánh vững chắc với Greenland và Đan Mạch, và hoàn toàn ủng hộ quyền độc nhất của họ trong việc quyết định tương lai của Greenland.</p>
<p>Cam kết của chúng tôi đối với Điều 5 của NATO là không lay chuyển. Vì vậy, chúng tôi đang làm việc với các đồng minh NATO, bao gồm nhóm Bắc Âu – Baltic, để củng cố sườn phía bắc và phía tây của liên minh, trong đó có các khoản đầu tư chưa từng có của Canada vào radar vượt đường chân trời, tàu ngầm, máy bay và sự hiện diện thực địa – trên mặt đất và trên băng.</p>
<p>Canada kiên quyết phản đối việc áp thuế liên quan đến Greenland và kêu gọi các cuộc đối thoại tập trung để đạt được các mục tiêu chung về an ninh và thịnh vượng ở Bắc Cực.</p>
<p>Về thương mại đa phương linh hoạt, chúng tôi đang dẫn dắt nỗ lực xây dựng cầu nối giữa Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương và Liên minh châu Âu, qua đó tạo ra một khối thương mại mới với 1,5 tỷ dân. Về khoáng sản chiến lược, chúng tôi đang hình thành các “câu lạc bộ người mua” đặt nền tảng trong G7, nhằm giúp thế giới đa dạng hóa nguồn cung. Và về trí tuệ nhân tạo, chúng tôi hợp tác với các nền dân chủ cùng chí hướng để bảo đảm rằng cuối cùng chúng ta sẽ không bị buộc phải lựa chọn giữa các bá quyền và các tập đoàn công nghệ siêu quy mô.</p>
<p>Đây không phải là chủ nghĩa đa phương ngây thơ, cũng không phải là sự phụ thuộc vào các thể chế cũ. Đây là việc xây dựng những liên minh thực sự hiệu quả – theo từng vấn đề, với những đối tác có đủ điểm chung để cùng hành động.</p>
<p>Trong một số trường hợp, đó sẽ là phần lớn các quốc gia trên thế giới.</p>
<p>Điều này đang tạo ra một mạng lưới dày đặc các kết nối về thương mại, đầu tư và văn hóa – những thứ mà chúng ta có thể dựa vào để đối mặt với các thách thức và cơ hội trong tương lai.</p>
<p>Tôi cho rằng các cường quốc tầm trung buộc phải hành động cùng nhau, bởi vì nếu chúng ta không có mặt trên bàn đàm phán, thì chúng ta sẽ nằm trên thực đơn.</p>
<p>Tuy nhiên, tôi cũng muốn nói rằng các cường quốc lớn, ít nhất là hiện tại, có thể đủ khả năng hành động đơn độc. Họ có quy mô thị trường, năng lực quân sự và đòn bẩy để áp đặt điều kiện. Các cường quốc tầm trung thì không.</p>
<p>Khi chúng ta chỉ đàm phán song phương với một bá quyền, chúng ta đàm phán từ thế yếu. Chúng ta chấp nhận những gì được đưa ra. Chúng ta cạnh tranh với nhau để trở thành bên nhượng bộ nhiều nhất.</p>
<p>Đó không phải là chủ quyền. Đó là màn trình diễn của chủ quyền trong khi chấp nhận sự lệ thuộc. Trong một thế giới cạnh tranh giữa các cường quốc, các quốc gia ở giữa có một lựa chọn: cạnh tranh lẫn nhau để giành ân huệ, hoặc liên kết lại để tạo ra một con đường thứ ba có sức ảnh hưởng.</p>
<p>Chúng ta không nên để sự trỗi dậy của sức mạnh cứng làm lu mờ thực tế rằng sức mạnh của tính chính danh, của sự liêm chính và của luật lệ vẫn sẽ rất lớn – nếu chúng ta lựa chọn cùng nhau sử dụng nó. Và điều đó đưa tôi trở lại với Havel.</p>
<p>“Sống trong sự thật” có ý nghĩa gì đối với các cường quốc tầm trung?</p>
<p>Trước hết, đó là việc gọi đúng tên thực tại. Ngừng viện dẫn trật tự quốc tế dựa trên luật lệ như thể nó vẫn vận hành đúng như quảng cáo. Hãy gọi đúng bản chất của nó: một hệ thống cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các cường quốc, nơi những kẻ mạnh nhất theo đuổi lợi ích của mình và sử dụng hội nhập kinh tế như công cụ cưỡng ép.</p>
<p>Điều đó có nghĩa là hành động nhất quán, áp dụng cùng một tiêu chuẩn cho đồng minh lẫn đối thủ. Khi các cường quốc tầm trung chỉ trích sự đe dọa kinh tế từ một phía nhưng lại im lặng trước sự đe dọa từ phía khác, thì chúng ta vẫn đang treo tấm biển trong cửa sổ.</p>
<p>Nó có nghĩa là xây dựng những gì chúng ta tuyên bố tin tưởng, thay vì chờ đợi trật tự cũ được khôi phục. Là tạo ra các thể chế và thỏa thuận vận hành đúng như những gì chúng mô tả. Và là giảm bớt những đòn bẩy cho phép sự cưỡng ép tồn tại – tức là xây dựng một nền kinh tế trong nước vững mạnh. Đây phải là ưu tiên tức thời của mọi chính phủ.</p>
<p>Và đa dạng hóa quốc tế không chỉ là sự thận trọng về kinh tế, mà còn là nền tảng vật chất cho một chính sách đối ngoại trung thực, bởi các quốc gia chỉ có thể giữ lập trường nguyên tắc khi họ giảm được mức độ dễ bị trả đũa.</p>
<p>Vậy còn Canada. Canada có những thứ mà thế giới cần. Chúng tôi là một siêu cường năng lượng. Chúng tôi sở hữu trữ lượng khoáng sản chiến lược khổng lồ. Chúng tôi có dân số được giáo dục tốt nhất thế giới. Các quỹ hưu trí của chúng tôi thuộc hàng lớn nhất và tinh vi nhất toàn cầu. Nói cách khác, chúng tôi có vốn, có nhân tài… và chúng tôi cũng có một chính phủ với năng lực tài khóa rất lớn để hành động quyết đoán. Và chúng tôi có những giá trị mà nhiều quốc gia khác khao khát.</p>
<p>Canada là một xã hội đa nguyên vận hành hiệu quả. Không gian công cộng của chúng tôi ồn ào, đa dạng và tự do. Người dân Canada vẫn cam kết với phát triển bền vững. Chúng tôi là một đối tác ổn định và đáng tin cậy trong một thế giới đầy bất ổn – một đối tác xây dựng và trân trọng các mối quan hệ dài hạn.</p>
<p>Và chúng tôi còn có một điều nữa: sự nhận thức rõ ràng về những gì đang diễn ra và quyết tâm hành động tương ứng. Chúng tôi hiểu rằng sự đứt gãy này đòi hỏi nhiều hơn là thích ứng. Nó đòi hỏi sự trung thực về thế giới như nó đang là.</p>
<p>Chúng tôi đang gỡ tấm biển khỏi cửa sổ. Chúng tôi biết trật tự cũ sẽ không quay trở lại. Chúng tôi không nên than tiếc nó. Hoài niệm không phải là một chiến lược. Nhưng chúng tôi tin rằng từ những vết nứt đó, chúng ta có thể xây dựng một điều gì đó lớn hơn, tốt hơn, mạnh mẽ hơn và công bằng hơn. Đây là nhiệm vụ của các cường quốc tầm trung – những quốc gia có nhiều thứ để mất nhất trong một thế giới của những pháo đài, và cũng có nhiều thứ để đạt được nhất từ sự hợp tác chân thành.</p>
<p>Những kẻ mạnh có sức mạnh của họ.</p>
<p>Nhưng chúng ta cũng có thứ của mình – khả năng ngừng giả vờ, gọi đúng thực tại, xây dựng sức mạnh trong nước và hành động cùng nhau.</p>
<p>Đó là con đường của Canada. Chúng tôi lựa chọn nó một cách công khai và tự tin, và đó là con đường rộng mở cho bất kỳ quốc gia nào sẵn sàng đồng hành cùng chúng tôi. Xin cảm ơn rất nhiều.</p>