‘Đối tượng 661’

<p>Trong ngành Y có một nguyên tắc: “cứu người trước hết”. Đây không phải nói đạo lý mà đã trở thành quy định. Từ năm 1995, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành chỉ thị (số 661-TTg) về khám chữa bệnh ngay cho những người bệnh bị cấp cứu hoặc chấn thương ngoại.</p>

<p>Theo chỉ thị này, tất cả các cơ sở y tế trong cả nước khi nhận được người bệnh cấp cứu hoặc chấn thương ngoại phải tiến hành ngay việc khám, chữa bệnh dù người bệnh thuộc đối tượng nào trong việc nộp viện phí. Sau khi người bệnh qua khỏi cơn nguy hiểm, cơ sở y tế mới xem xét tới việc thu viện phí của người bệnh theo quy định.</p>

<p>Chỉ thị nêu rõ cơ sở y tế nào để xảy ra trường hợp người bệnh cấp cứu hoặc chấn thương ngoại do không được cứu chữa kịp thời, gây hậu quả trầm trọng cho bệnh nhân hoặc dẫn đến tử vong, thì lãnh đạo cơ sở y tế đó và các cán bộ y tế trực tiếp khám, chữa bệnh phải bị xử lý hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định.</p>

<p>Đọc lại chỉ thị 661, vừa tròn 30 năm trước, chúng ta sẽ thấy rằng bối cảnh ra đời của chỉ thị là: “Sau khi có Nghị định số 95-CP ngày 27-8-1994 của Chính phủ về việc thu một phần viện phí, việc khám, chữa bệnh của hầu hết các bệnh viện đã có thêm một phần kinh phí phục vụ người bệnh. Nhờ vậy một số bệnh viện đã có điều kiện nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh được nhân dân hoan nghênh. Song bên cạnh những gương tốt của một số bệnh viện và thầy thuốc về tinh thần yêu thương, hết lòng cứu chữa, chăm sóc người bệnh, vẫn còn không ít hiện tượng gây phiền hà cho người đến khám, chữa bệnh, thậm chí có nơi do thiếu trách nhiệm đã để xảy ra một số trường hợp đáng tiếc, bị xã hội lên án”.</p>

<p>Như vậy là câu chuyện “trách nhiệm” với những trường hợp cấp cứu, liên quan đến viện phí – dù có thể không phổ biến – đã dằng dai từ hàng chục năm nay.</p>

<p>Nguyên tắc nêu trên của chỉ thị 661 được thể hiện trong Luật Khám chữa bệnh hiện nay, đó là: cơ sở y tế có trách nhiệm “tổ chức việc sơ cứu, cấp cứu, khám bệnh, chữa bệnh kịp thời cho người bệnh”.</p>

<p>Mới đây vụ việc một bé trai được đưa vào Bệnh viện Đa khoa tỉnh Nam Định cấp cứu, nhưng bị phản ánh “phải đóng đủ tiền mới cấp cứu” đã gây làn sóng bức xúc trong dư luận. Sự việc đang được xác minh. Nhưng rõ ràng cháu bé là “đối tượng 661”!</p>

<p>Dĩ nhiên nói đạo lý và viện dẫn quy định thì không khó, khó là làm sao để “Nguyên tắc 661” trở thành một điều tất nhiên trong cuộc sống hàng ngày, vốn rất nhiều rủi ro, bất trắc với tất cả chúng ta. Việc này thì trách nhiệm không chỉ thuộc về các bác sĩ, mà ở các nhà quản lý, các nhà làm chính sách và tổ chức thực hiện chính sách.</p>

<p>Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan đã đến thăm cháu bé đang điều trị tại khoa Hồi sức ngoại khoa, Bệnh viện Nhi Trung ương, và đưa ra các chỉ đạo kịp thời, đúng pháp luật và hợp tình, hợp lý.</p>

<p>Nhưng sau sự việc này thì sao? Điều quan trọng là ban hành chính sách và tổ chức thực hiện chính sách về cơ chế thanh toán cấp cứu, để đạo lý được thực hiện thuận lợi, khả thi theo đúng quy định pháp luật mà nhân viên y tế cũng như bệnh nhân, người nhà không phải lăn tăn gì.</p>

<p>Đã có nhiều đề xuất về cơ chế này, ví dụ như hình thành một quỹ thanh toán cấp cứu, bảo đảm mọi nạn nhân tai nạn đều được cứu chữa kịp thời mà không rơi vào bẫy nợ y tế, đồng thời tạo động lực cho bệnh viện tuân thủ quy định “cấp cứu trước, thủ tục sau”.</p>

<p>Vấn đề trên càng trở nên cần thiết trong bối cảnh các nguồn quỹ thiện nguyện phân tán, và chưa có quỹ cấp tốc mang tính bắt buộc ở tầm quốc gia để bảo đảm mọi cơ sở y tế được tạm ứng ngay một cách hợp pháp, sau đó hoàn quyết toán. Hiện nay tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế ở Việt Nam là khá cao (~93%), nhưng nhóm lao động tự do, vô gia cư, nạn nhân tai nạn giao thông chưa kịp xác định danh tính vẫn dễ rơi vào “vùng trống tài chính”.</p>

<p>Tôi tin là không thiếu kinh nghiệm từ các nước cũng như đề xuất, hiến kế của các chuyên gia trong cũng như ngoài ngành Y cho vấn đề trên. Không lẽ nào một chỉ thị từ 30 năm trước, mà vấn đề đặt ra vẫn còn đó.</p>

<p class="has-text-align-right"><strong>Võ Văn Thành</strong></p>

<p class="has-text-align-center"><strong>(Các mô hình quốc tế tham khảo)</strong></p>

<p><strong>1. Bảo hiểm quốc gia chi trả toàn bộ cấp cứu</strong></p>

<p>– Quốc gia/Chương trình: Anh (NHS), Canada, Úc, Thái Lan (UCS‑UCEP)</p>

<p><strong>– </strong>Nguồn tài chính: Thuế chung</p>

<p>– Cách vận hành:Cứu chữa miễn phí; bệnh viện quyết toán về sau với cơ quan BHYT nhà nước</p>

<p>– Bài học chính: Cơ chế “cash‑less” giúp bác sĩ ưu tiên chuyên môn, nhưng đòi hỏi ngân sách công ổn định và quản trị minh bạch</p>

<p><strong>2. Quỹ tai nạn giao thông bắt buộc</strong></p>

<p>– Quốc gia/Chương trình: Nam Phi – Road Accident Fund (RAF); Thái Lan – Road Accident Victims Protection Fund; Ấn Độ – Motor Vehicle Accident Fund (MV Amendment Act 2019)</p>

<p>– Nguồn tài chính: Phí bảo hiểm bắt buộc, phụ thu xăng dầu, phạt vi phạm giao thông</p>

<p>– Cách vận hành: Bệnh viện gửi hoá đơn; quỹ hoàn chi phí cấp cứu</p>

<p>– Bài học chính: Tài chính ổn định nhờ nguyên tắc “người gây rủi ro trả”; cần hệ thống giám định để ngăn gian lận</p>

<p><strong>3. Quỹ bù đắp chi phí không thu hồi (Uncompensated‑care pools & Charity care)</strong></p>

<p>– Quốc gia/Chương trình: Hoa Kỳ – EMTALA + Medicaid Uncompensated Care Pools; chương trình Financial Assistance Policy (FAP) ở hệ thống Wellstar, Northside…</p>

<p>– Nguồn tài chính: Ngân sách liên bang, tiểu bang; 5% doanh thu bệnh viện phi lợi nhuận; quyên góp từ thiện</p>

<p>– Cách vận hành: Mọi bệnh viện phải sơ cấp cứu bất kể khả năng chi trả; sau đó nộp hồ sơ nhận hoàn bù; bệnh nhân thu nhập < 200–400% FPL được xóa nợ</p>

<p>– Bài học chính: Cần tiêu chí minh bạch, kiểm toán độc lập; tránh lạm dụng việc truy thu nợ y tế</p>

<p class="has-text-align-center"><strong>(Đ</strong><strong>ề xuất khung thiết kế “Quỹ Cấp cứu Y tế Quốc gia” – QCCQG)</strong></p>

<div class="wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-28f84493 wp-block-columns-is-layout-flex"> <div class="wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow" style="flex-basis:100%"> <figure class="wp-block-table"><table class="has-fixed-layout"><tbody><tr><td><strong>Thành tố</strong>  </td><td><strong>Khuyến nghị thiết kế cho Việt</strong><strong> </strong><strong>Nam</strong>  </td></tr><tr><td>Nguồn thu bền vững  </td><td>  ➊ 1–2 % phụ thu vào phí bảo hiểm trách nhiệm dân sự xe cơ giới; ➋ Trích 0,3 % quỹ BHYT như khoản “cân đối rủi ro”; ➌ 30 % tiền phạt vi phạm ATGT; ➍ Đóng góp/tài trợ có khấu trừ thuế của DN và cá nhân.</td></tr><tr><td>Đối tượng & phạm vi  </td><td>Tất cả ca cấp cứu đe dọa tính mạng tại cơ sở được cấp phép, không cần chứng minh khả năng chi trả trong 24–72 h đầu. Sau nhận diện, nếu bệnh nhân có BHYT thì BHYT hoàn; QCCQG chỉ còn chi phần chưa được quỹ khác chi trả.  </td></tr><tr><td>Quy trình thanh toán “cash‑less”  </td><td>Bệnh viện kích hoạt hồ sơ điện tử (e‑claim) trên cổng QCCQG trong vòng 6 giờ sau tiếp nhận.  Quỹ tạm ứng 80 % chi phí dự trù trong 24 h; quyết toán trong 30 ngày. Ứng dụng QR‑code/CCCD giúp định danh, giảm gian lận.  </td></tr><tr><td>Quản trị & Giám sát  </td><td>Hội đồng quản trị 7 thành viên: Bộ Y tế (chủ tịch), BHXH VN, Bộ Tài chính, Ủy ban ATGTQG, đại diện Hội Thầy thuốc Trẻ, đại diện Hiệp hội Bảo hiểm, đại diện tổ chức xã hội độc lập. Công khai báo cáo thu‑chi 6 tháng/lần, kiểm toán Nhà nước định kỳ.  </td></tr><tr><td>Lộ trình thực hiện  </td><td>2026‑2027: Thí điểm tại 5 trung tâm chấn thương lớn (Chợ Rẫy, 115, Việt Đức, Bạch Mai, Huế). 2028: Mở rộng toàn quốc và tích hợp dữ liệu với hệ thống BHYT.</td></tr></tbody></table></figure> </div> </div>